"Even iets in ChatGPT plakken" voelt als een handigheidje, maar het gaat wel degelijk naar buiten. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde er eind december 2025 expliciet voor: het gebruik van een AI-chatbot kan zelf al een datalek opleveren. Dit artikel is na die waarschuwing bijgewerkt en laat zien hoe zo'n lek precies ontstaat, wanneer de meldplicht aangaat en wie er verantwoordelijk is.
Vooraf: dit is algemene uitleg op basis van de AVG en de genoemde bronnen. Het is geen juridisch advies voor jouw specifieke situatie.
Wanneer is het een meldplichtig datalek?
Ja, persoonsgegevens in een publieke AI-tool plakken kan een meldplichtig datalek zijn. Bij de gemeente Eindhoven belandden in één maand tijd Jeugdwetdocumenten, interne verslagen en cv's in openbare AI-websites zoals ChatGPT; het datalek werd op 23 oktober 2025 bij de Autoriteit Persoonsgegevens gemeld. Over heel 2024 en 2025 ontving diezelfde toezichthouder volgens eigen opgave tientallen meldingen van datalekken door AI-gebruik (geen exact aantal genoemd), meer in 2025 dan het jaar ervoor.
Of zo'n melding nodig is, hangt af van wat erin ging en hoe groot het risico is voor de mensen achter de gegevens. Een datalek door ChatGPT, of een andere publieke chatbot, ontstaat doordat de gegevens de organisatie verlaten en op externe servers terechtkomen, niet door een lek in de techniek. Net gebeurd? Je eerste stappen staan verderop bij net gebeurd, of liever voorkomen.
Wat is een datalek door AI-tools?
Een datalek door een AI-tool ontstaat zodra iemand persoonsgegevens invoert in een publieke chatbot zonder verwerkersovereenkomst, want die gegevens verlaten dan de organisatie en komen op externe servers terecht. Het maakt niet uit of je de tekst typt, plakt of als bestand uploadt; zodra er namen, een BSN of gezondheidsgegevens in gaan, geef je controle uit handen.
Dat is precies wat de Autoriteit Persoonsgegevens eind december 2025 als waarschuwing naar buiten bracht. Niet door een hack, maar door mensen die hun werk sneller wilden doen.
Een doordeweekse dag, een verkeerde plakactie
Neem Leila, consulent bij een sociaal wijkteam. Het is dinsdagmiddag, de stapel loopt vol, en ze heeft een lang cliëntdossier voor zich: de gezinssituatie, een diagnose en het BSN van twee kinderen. Ze plakt het in de gratis ChatGPT en stelt er een vraag over. Handig, en het werkt meteen.
Tot Sam over haar schouder meekijkt en vraagt of dat eigenlijk wel mag. En of dit, nu het er eenmaal in staat, gemeld moet worden. Leila weet het antwoord niet, en het ongemakkelijke is: zij heeft niets stiekems of kwaadwillends gedaan. Ze had het druk en koos de snelste route. Precies zo ontstaan deze lekken bijna altijd. Wat er bij zo'n wijkteam-casus op het spel staat, lees je ook bij notuleren voor gemeenten.
De vijf schakels: van plakken tot meldplicht.
Een datalek door een AI-tool verloopt bijna altijd via dezelfde vijf schakels. Elke schakel heeft een eigen faalpunt, en de zaak in Eindhoven laat per schakel zien hoe het in het echt uitpakt. Het lek ontstaat niet aan het eind, maar al bij de eerste handeling.
Schakel 1: de invoer
Iemand plakt tekst met persoonsgegevens in een publieke chatbot: een naam, een BSN, gezondheidsgegevens, soms een heel dossier. Waar het misgaat: er is geen verwerkersovereenkomst en geen grondslag voor deze verwerking. Vanaf hier is de fout al gemaakt.
In Eindhoven ging het om Jeugdwetdocumenten met gegevens over de gezondheid van minderjarige kinderen, soms met BSN en foto's, plus WMO-documenten met diagnoses, verslavingen en schulden.
Schakel 2: het vertrek
De gegevens verlaten de organisatie en gaan naar de servers van de AI-aanbieder. Je hebt geen controle meer over waar de data staat, en vaak is dat een Amerikaanse aanbieder, met ander recht en andere toegangsregels dan hier.
In Eindhoven gingen de bestanden naar openbare AI-websites zoals ChatGPT, van het Amerikaanse OpenAI.
Schakel 3: de opslag
De aanbieder bewaart de invoer. Bij gratis versies kan die data worden opgeslagen en mogelijk worden gebruikt om modellen te verbeteren, vaak zonder dat de gebruiker dat doorheeft. Zakelijke versies hebben daar afspraken over, gratis versies meestal niet.
In Eindhoven wordt de geüploade data volgens de gemeente maar dertig dagen bewaard. Mede daardoor weet de gemeente niet precies wie er allemaal geraakt is.
Schakel 4: de onomkeerbaarheid
De data is niet meer betrouwbaar terug te halen. Volgens een AI-expert in de Omroep Brabant-reportage lukt verwijderen alleen binnen ongeveer 24 uur na invoer; daarna is de informatie in de trainingsdata terechtgekomen en is een verwijderverzoek in de praktijk kansloos.
De gemeente Eindhoven verzocht OpenAI de bestanden te verwijderen, maar deskundigen noemen dat verzoek kansloos zodra data eenmaal in een model zit.
Schakel 5: de meldplicht
Nu is het een datalek dat gemeld en gedocumenteerd moet worden, en de klok loopt al, vaak voordat iemand het doorheeft. Verwerkingsverantwoordelijke is niet de medewerker die de tekst plakte, maar de organisatie zelf: de gemeente, de zorg- of onderwijsinstelling. Daar ligt de meldplicht. De zorgvuldigheid van de medewerker blijft bestaan, maar de melding en de verantwoordelijkheid liggen bij de werkgever.
Eindhoven meldde het lek op 23 oktober 2025 bij de AP. De steekproef besloeg één maand, van 23 september tot 23 oktober 2025; de werkelijke omvang is groter en onbekend.
Het lek ontstaat niet bij schakel 5, maar al bij schakel 1. Alles daarna is gevolg.
De meldplicht-klok: melden binnen 72 uur.
Een meldplichtig datalek moet je binnen 72 uur na ontdekking bij de Autoriteit Persoonsgegevens melden. Bij een hoog risico moet je daarnaast de mensen om wie het gaat informeren. En elk datalek leg je intern vast, ook als je het niet hoeft te melden. De AVG kent drie verplichtingen die hier samenkomen, en ze hangen af van het risico voor de mensen achter de gegevens.
| Verplichting | Grondslag | Wanneer | Wat je doet |
|---|---|---|---|
| Melden aan de AP | Art. 33 AVG | Zodra je het datalek ontdekt, zonder onnodige vertraging en waar mogelijk binnen 72 uur. Lukt 72 uur niet, dan licht je de vertraging toe. Vervalt alleen als een hoog risico onwaarschijnlijk is. | Melding indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens. |
| Betrokkenen informeren | Art. 34 AVG | Bij een waarschijnlijk hoog risico voor de mensen om wie het gaat. Hoeft niet als de gegevens onleesbaar zijn voor onbevoegden; bij geplakte tekst in een chatbot is dat niet zo. | De betrokkenen informeren: de aard van het lek en wat zij kunnen doen. |
| Intern documenteren | Altijd | Altijd, ook als je niet hoeft te melden. | De feiten, de gevolgen en de genomen maatregelen vastleggen. |
Bij geplakte tekst in een chatbot zijn de gegevens leesbaar voor de aanbieder, dus de uitzondering voor onleesbare (bijvoorbeeld versleutelde) data gaat hier niet op. En gaat het om gevoelige gegevens, zoals een BSN, gezondheidsgegevens of gegevens van kinderen, dan is "hoog risico" bijna altijd aan de orde.
Je veroorzaakt het lek niet door te melden, maar door te plakken.
De meeste mensen denken dat je een datalek "veroorzaakt" op het moment dat je het meldt, of dat een verwijderverzoek alles weer goedmaakt. Het tegenovergestelde is waar. Het lek ontstaat op het moment van invoer, bij schakel 1, niet bij het melden. En juist het terughalen is wat niet meer lukt.
Dat maakt dit een ander soort datalek dan een gestolen laptop. Een laptop kun je op afstand wissen; een AI-tool vergeet niet op commando. Je kunt het niet terugdraaien, alleen nog melden en de schade beperken. Wie dat weet, gaat niet eerst proberen het ongedaan te maken, maar zet meteen de juiste stappen.
Wanneer is het geen meldplichtig datalek?
Niet elk gebruik van een AI-tool is een datalek. Het hangt af van of er persoonsgegevens in gaan, en hoe groot het risico is. Drie situaties waarin je geen melding hoeft te doen:
- Geen persoonsgegevens erinEen openbare tekst, een algemene vraag, of inhoud die echt geanonimiseerd of gepseudonimiseerd is, valt er niet onder. Dan is er niets gelekt.
- Zakelijke versie met afsprakenEen verwerkersovereenkomst en training-uit verkleinen het risico sterk, omdat er afspraken liggen over wat er met de data gebeurt. Het haalt de zorgvuldigheidsplicht niet weg, maar het is een andere situatie dan een gratis chatbot.
- Geen waarschijnlijk hoog risicoIs het onwaarschijnlijk dat het lek een hoog risico oplevert voor de betrokkenen, dan moet je het wel documenteren, maar niet per se melden.
Twee vragen liggen hier dicht tegenaan, maar horen op een andere pagina thuis. Of je AI überhaupt mag gebruiken voor werk met persoonsgegevens, en welke versie wel of niet AVG-proof is, lees je bij is ChatGPT AVG-proof. Hoe je een tool vooraf beoordeelt zodat dit risico wegblijft, staat bij veilig notuleren. Dat de data bij publieke chatbots vaak op Amerikaanse servers belandt, weegt in die beoordeling extra mee.
Net gebeurd, of liever voorkomen.
Is het al gebeurd, dan tellen de eerste uren. Is het nog niet gebeurd, dan tellen de afspraken vooraf.
Net gebeurd
Documenteer wat er is ingevoerd en wanneer. Beoordeel het risico voor de betrokkenen. Meld het binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens als er een (mogelijk) hoog risico is, en informeer bij een hoog risico ook de mensen om wie het gaat. Schakel je FG of privacy-coördinator in; dit is algemene informatie, geen juridisch advies.
Liever voorkomen
De zekerste manier om dit soort lekken te voorkomen, is dat de gevoelige tekst je organisatie nooit verlaat. Geen invoer in een publieke chatbot betekent geen schakel 1, en zonder schakel 1 is er niets om te melden. Leg daarom vast welke gegevens wel en niet in een AI-tool mogen. Geef collega's duidelijke afspraken, zodat niemand uit tijdnood een gratis chatbot pakt: het soort shadow AI waar de AP voor waarschuwt. En kies een tool met een verwerkersovereenkomst die niet op je data traint. Hoe je zo'n tool vooraf beoordeelt, lees je bij een AVG-proof AI-tool kiezen; wat er in zo'n overeenkomst hoort, staat bij verwerkersovereenkomst.
Hoe Notuly schakel 1 voorkomt.
Notuly is dé AI-notulist voor elk gesprek: discreet fysiek, hybride en online. Aan tafel leg je je telefoon in het midden; voor meetings via Teams, Zoom of Google Meet gebruik je de desktop-app voor macOS en Windows. Na afloop staat het verslag in ieders mail: samenvatting, besluiten en actiepunten met eigenaar en moment ("Sam stuurt vrijdag het voorstel naar Daniël"). En als je dat kiest, komt de transcriptie als .txt-bestand mee. Notuly verstaat 90+ gesproken talen en levert het verslag in het Nederlands of Engels.
Het verschil met een dossier in een gratis chatbot plakken zit niet in een knop, maar in waar de tekst heen gaat. De volledige AI-stap, van spraak naar tekst tot de samenvatting, draait op eigen modellen op Nederlandse servers in Amsterdam. Geen OpenAI, Microsoft of Google in de keten. Je gesprek verlaat de EU niet en er wordt niet op getraind. De audio wordt binnen een minuut na verwerking gewist, en een verwerkersovereenkomst (AVG art. 28) is beschikbaar vanaf een Team-licentie.
Omdat de inhoud nooit naar een publieke chatbot gaat, ontstaat schakel 1 niet, en zonder schakel 1 is er niets dat lekt. Voor Leila uit het scenario zou dat het verschil zijn: niet plakken in een vreemde tool, maar het gesprek voeren en het verslag terugkrijgen, met de gegevens netjes binnen. Wat jij zegt, blijft van jou.
Lees hoe Notuly veilig notuleert →
Bronnen.
Algemene informatie over datalekken door AI-tools en de meldplicht onder de AVG, geen juridisch advies. De AP-cijfers zijn bevestigd via de genoemde nieuwsbronnen.
- Autoriteit Persoonsgegevens, Let op: gebruik AI-chatbot kan leiden tot datalekken (waarschuwing, eind december 2025). De AP geeft geen exact aantal: tientallen meldingen over 2024 en 2025, meer in 2025 dan het jaar ervoor.
- Het Financieele Dagblad, Privacywaakhond waarschuwt voor datalekken door AI-gebruik (december 2025). Bevestigt de formulering tientallen meldingen.
- ICT Magazine, AP: meer datalekken door ongeoorloofd gebruik gratis chatbots (30 december 2025). Gratis versies slaan ingevoerde data op tegenover zakelijke versies met afspraken; shadow AI.
- Accountant.nl, AP slaat alarm over datalekken door AI (30 december 2025). AP-aanbevelingen: vastleggen welke data wel en niet in AI mag, AI-geletterdheid, duidelijke afspraken; Eindhoven als aanleiding.
- Omroep Brabant, Gemeente Eindhoven deelt persoonsgegevens met openbare AI-websites (18 december 2025). Gemeld bij de AP op 23 oktober 2025; steekproef 23 september tot 23 oktober 2025; Jeugdwetdocumenten, interne verslagen en cv's in ChatGPT; verwijderverzoek aan OpenAI; tijdelijke opslag van dertig dagen.
- Omroep Brabant, Datalek Eindhoven met kwetsbare burgers: verwijderverzoek is kansloos (december 2025). AI-expert: verwijderen lukt alleen binnen ongeveer 24 uur, daarna zit het in de trainingsdata; WMO-documenten met diagnoses, verslavingen, schulden, NAW en BSN; gegevens van kinderen.
- NL Times, Eindhoven officials expose resident data on public AI websites (19 december 2025). Engelstalige bevestiging van het jaar, de datum en de aard van het lek.
- AVG artikel 33, melding aan de toezichthouder binnen 72 uur (EUR-Lex, authentieke bron, CELEX:32016R0679).
- AVG artikel 34, mededeling aan betrokkenen bij hoog risico (EUR-Lex, authentieke bron, CELEX:32016R0679).
- Autoriteit Persoonsgegevens, Datalek wel of niet melden (basisuitleg meldplicht).